Boże Miłosierdzie w Starym Testamencie

Pojęcie „miłosierdzia” ma swoją długą i bogatą historię zakorzenioną w Starym Testamencie. Bóg objawił swoje miłosierdzie powołując człowieka z nicości do bytu. Niewierność pierwszych ludzi nie zmieniła usposobienia Boga do jedynego stworzenia uczynionego na Jego obraz i podobieństwo. Szczególnym przejawem Bożego Miłosierdzia było zawarcie przymierza z Ludem Wybranym. Izrael jednak niejednokrotnie nie dochował niewierności temu przymierzu. Stąd Bóg wysyłał do niego proroków, których zadaniem było budzenie świadomości tej niewierności. W swoich naukach i proroctwach odwoływali się oni do prawdy o Bożym miłosierdziu. Miłość Boga do Izraela została w księgach prorockich porównana do miłości małżeńskiej. Bóg jest w nich przedstawiany jako oblubieniec gotowy przebaczyć zdrady i winy swojej oblubienicy. W mowach proroków miłosierdzie oznacza szczególną potęgę miłości, która jest większa niż grzech Narodu Wybranego.

Na kartach Starego Testamentu termin miłosierdzie pojawia się także jako korelat doświadczenia poszczególnych osób, które znajdują się w stanie winy, bądź też doznają jakiegokolwiek cierpienia lub nieszczęścia. Zarówno zło fizyczne, jak też zło moralne każe poszczególnym synom i córkom Izraela zwracać się do Boga, odwołując się do Jego miłosierdzia. Tak czynił Dawid w poczuciu swojej ciężkiej winy. Do miłosiernego Boga zwracała się Estera w poczuciu śmiertelnego zagrożenia swojego ludu.

Na określenie miłosierdzia teksty ksiąg Starego Testamentu używają głównie dwóch wyrażeń. Wyraz hesed oznacza dobroć oraz miłość opartą na wierności, która pozostaje niezmienna pomimo zmiennych okoliczności. Kiedy wyrażenie hesed odnosi się do Boga, pozostaje ono w ścisłym związku z Przymierzem, które od strony Boga było darem i łaską dla Izraela. W konsekwencji zawarcia Przymierza Bóg zobowiązał się do jego wypełnienia nawet w chwilach, gdy Lud Wybrany je zrywał. Wtedy odsłania się prawdziwe znaczenia pojęcia hesed. Oznacza ono obdarowującą miłość potężniejszą niż zdrada i łaskę mocniejszą niż grzech.

Drugie wyrażenie stosowane na określenie miłosierdzia Boga w Starym Testamencie to rahamim. W swoim źródłosłowie wskazuje ono na miłość matczyną (rehem = łono matczyne). Oznacza ono najgłębszą, pierwotną bliskość i więź, jaka łączy Boga ze swoim stworzeniem. To swoisty wewnętrzny przymus miłości. Rahamim to jakby kobieca odmiana owej męskiej wierności samemu sobie, o jakiej mówi hesed.